Gece Plağı Yeterli mi? Fizyoterapinin Rolü

Gece Plağı Nedir?

Gece plağı (oklüzal splint), uyku sırasında üst ya da alt dişlerin üzerine takılan, genellikle sert akrilik malzemeden yapılan bir aparattır. Diş hekimi tarafından ağız ölçüsü alınarak kişiye özel hazırlanır. Eczanelerde ve internette satılan hazır, yumuşak koruyucularla aynı şey değildir.

Plağın türüne, hangi çeneye takılacağına ve ne kadar süre kullanılacağına diş hekiminiz karar verir. Bu yazıdaki hiçbir bilgi, diş hekiminizin size özel önerisinin yerine geçmez. Plağınızı kendi kararınızla bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Plak Neyi Yapar?

Dişleri Korur

Plağın en açık ve en güçlü faydası budur. Uyku sırasında diş sıkma ve gıcırdatma devam etse bile kuvvet dişlere değil plağa gelir. Böylece dişlerin aşınması, çatlaması ve dolgu ya da kaplamaların zarar görmesi önlenmeye çalışılır. Diş sıktığı bilinen kişilerde bu koruma tek başına önemli bir kazançtır.

Bazı Kişilerde Şikâyetleri Hafifletebilir

Plak kullanan bazı kişiler sabah çene yorgunluğunun ve şakak ağrısının azaldığını fark eder. Araştırmalar plağın çene ağrısı üzerindeki etkisi konusunda farklı sonuçlar veriyor: bazı kişilerde belirgin rahatlama sağlarken, bazılarında beklenen etkiyi göstermiyor. Kaynaklar, plağın tek başına herkes için yeterli bir çözüm olmadığı ve diğer yaklaşımlarla birlikte değerlendirilmesi gerektiği konusunda büyük ölçüde hemfikir.

Plak Neyi Kendi Başına Yapamaz?

Plak takıldığı saatlerde çalışır. Çene şikâyetlerine eşlik edebilecek diğer etkenler ise günün geri kalanında da devam eder. Plağın kendi başına değiştirmediği başlıca şeyler şunlardır:

• Gündüz diş sıkma: Plak genellikle gece takılır. Gün içinde bilgisayar başında, araç kullanırken ya da stresli anlarda dişleri sıkma alışkanlığı devam ediyorsa, kaslar gündüz de yüklenmeye devam eder.
• Kas gerginliği: Uzun süredir gergin olan çiğneme kasları, yük azalsa bile kendiliğinden gevşemeyebilir.
• Ağız açma hareketinin kalitesi: Ağız açarken çenenin bir tarafa kayması ya da hareket kısıtlılığı, plakla düzelmeyebilir.
• Boyun ve baş duruşu: Uzun süre öne eğik çalışmak, çene ve boyun kaslarını birlikte yorar. Plak bu duruşu değiştirmez.
• Diş sıkmanın nedenleri: Stres, uyku düzeni, kafein ve alışkanlıklar gibi etkenler plağın etki alanı dışındadır.

Yani plak önemli bir araçtır ama tablonun yalnızca bir parçasını ele alır. Diş sıkmanın nedenleri ve gündüz sıkmayı fark etme yolları için Diş Sıkma (Bruksizm) Neden Olur, Nasıl Geçer? yazısına bakabilirsiniz.

Plak, Fizyoterapi ya da İkisi Birden: Hangi Durumda Hangisi?

Aşağıdaki tablo bir karar listesi değil, diş hekiminizle ve fizyoterapistinizle konuşurken işinize yarayabilecek bir çerçevedir.

Plak Ön Planda Olabilir

• Diş hekiminiz dişlerde aşınma, çatlak ya da dolgu hasarı tespit ettiyse
• Gece gıcırdatma sesi duyuluyorsa
• Şikâyet ağırlıklı olarak dişlerde hassasiyet ve aşınma şeklindeyse

Fizyoterapi Değerlendirmesi Eklenebilir

• Plak kullanılmasına rağmen çene, şakak ya da kulak çevresinde ağrı sürüyorsa
• Ağız açmada kısıtlılık, takılma ya da çenenin bir tarafa kayması varsa
• Çene şikâyetlerine boyun ve ense ağrısı eşlik ediyorsa
• Şikâyetler gün içinde, özellikle çalışırken artıyorsa
• Gündüz diş sıkma alışkanlığı belirginse

Birçok kişide en uygun yol, ikisinin birlikte yürütülmesidir: diş hekimi dişleri korur ve diş tarafını takip eder; fizyoterapist kas, eklem hareketi, boyun ve günlük alışkanlıklar tarafında çalışır.

Fizyoterapi Bu Tabloya Ne Ekler?

Fizyoterapi değerlendirmesinde çiğneme kaslarının durumu, çene ekleminin hareketi, ağız açma yolu, boyun hareketliliği ve baş duruşu birlikte incelenir. Diş hekiminizin değerlendirmesi, plağınızın türü ve kullanım süresi de bu aşamada konuşulur.

Bulgulara göre şu yaklaşımlar bir arada kullanılabilir:

• Manuel terapi: Çiğneme kaslarına ve çevre dokulara yönelik uygulamalar, uygun durumlarda çene eklemi ve boyuna yönelik mobilizasyon teknikleri.
• Egzersiz: Çene hareketinin kontrolüne ve boyun-sırt duruşuna yönelik, kişiye göre belirlenen egzersizler.
• Farkındalık çalışması: Gündüz diş sıkmayı fark etmek ve çenenin dinlenme pozisyonunu öğrenmek.
• Günlük düzenlemeler: Çalışma pozisyonu, ekran yüksekliği, sakız ve beslenme alışkanlıkları.

Araştırmalar, manuel terapi ve egzersizin birlikte uygulandığında bazı kişilerde çene ağrısını azaltmaya ve ağız açıklığını artırmaya yardımcı olabildiğini gösteriyor. Fizyoterapi, diş hekiminin yürüttüğü tedavinin yerine geçmez; onu tamamlar.

Diş Hekimiyle Birlikte Çalışmak

Plak kullanıyorsanız ilk görüşmeye plağınızı da getirmeniz yararlı olur. Diş hekiminizin değerlendirmesini, plağı ne zamandır ve ne sıklıkla kullandığınızı paylaşmanız, sürecin doğru planlanmasını sağlar.

Fizyoterapi sürecinde diş tarafını ilgilendiren bir bulgu ortaya çıkarsa, örneğin plak takarken artan bir ağrı, plağın oturuşunda bir değişiklik ya da yeni bir diş şikâyeti, bunu diş hekiminize iletmeniz gerekir. Gerekli durumlarda diş hekiminizle koordineli ilerlenir.

Plak Takarken Dikkat Edilecekler

• Plağı diş hekiminizin önerdiği şekilde ve sürede kullanın.
• Plak takarken yeni bir ağrı başladıysa, çeneniz farklı kapanıyorsa ya da plak oturmuyorsa diş hekiminize başvurun.
• Plağı diş hekiminizin önerdiği şekilde temizleyin ve saklayın.
• Hazır, yumuşak koruyucuları diş hekiminize danışmadan uzun süreli kullanmayın.

Sık Karşılaştığım Durumlar

"Plağı takıyorum ama gündüz daha çok ağrıyor."

Bu durumda gündüz diş sıkma ve çalışma pozisyonu öne çıkıyor olabilir. Gün içinde dişlerinizin birbirine değip değmediğini birkaç gün boyunca gözlemlemek, değerlendirme için değerli bir bilgi sağlar.

"Plağı bir süre taktım, rahatladım, sonra bıraktım ve şikâyet geri geldi."

Plak kullanımına dair kararları diş hekiminizle birlikte vermeniz gerekir. Şikâyetin geri gelmesi, tablonun diğer taraflarının da ele alınması gerektiğine işaret edebilir.

"Plak taktıktan sonra çenemden ses gelmeye başladı."

Plak takarken ortaya çıkan yeni bir ses, ağrı ya da çenenin farklı kapanması diş hekiminize iletilmesi gereken bir bulgudur. Ses ve takılmanın genel olarak ne anlama gelebileceğini Çenede Tık Sesi ve Kilitlenme yazısında anlattım.

"Kulağım ağrıyor ama plak takınca biraz rahatlıyor."

Kulak çevresinde hissedilen ağrının bir kısmı çiğneme kaslarıyla ilişkili olabilir. Yine de kulak ağrısında ilk adım kulak muayenesidir. Ayrıntılar için Çene Ağrısı Kulak Ağrısı Gibi Hissedilir mi? yazısına bakabilirsiniz.

Bu durumların hepsinde ortak nokta şu: Plakla ilgili her değişiklik diş hekiminizle, kas ve hareketle ilgili şikâyetler ise fizyoterapi değerlendirmesinde konuşulur.

Sonuç

Gece plağı dişleri korumada değerli bir araçtır ve bazı kişilerde çene şikâyetlerini de hafifletebilir. Ancak gündüz alışkanlıklarını, kas gerginliğini, ağız açma hareketinin kalitesini ve boyun duruşunu kendi başına değiştirmez. Plağa rağmen şikâyetiniz sürüyorsa, bu plağın "işe yaramadığı" anlamına gelmez; tablonun başka bir tarafının da ele alınması gerektiği anlamına gelebilir.

Çene eklemi şikâyetlerinin genel tablosunu Çene Eklemi ve Diş Sıkma Rehberi'nde anlattım. Bandırma'daki klinikte yaptığım değerlendirme hakkında bilgi almak için Çene Eklemi ve Diş Sıkma sayfasına bakabilirsiniz.