Bel Fıtığı Belirtileri Nelerdir? Hangi Ağrı Fıtık İşaretidir?

Her Bel Ağrısı Fıtık Değildir

Klinikte en sık duyduğum cümlelerden biri şu: "Belim ağrıyor, galiba fıtığım var." Bel ağrısı yaşayan kişilerin büyük çoğunluğunda ağrının kaynağı bel fıtığı değildir. Bel ağrılarının çoğu, kaslar, bağlar ve eklemlerin birlikte rol oynadığı "özgül olmayan" ya da mekanik bel ağrısı grubundadır ve zaman içinde hafifler.

Bel fıtığını diğer bel ağrılarından ayıran en önemli özellik, çoğu zaman bir sinir kökünün etkilenmesidir. Bu yüzden bel fıtığının asıl belirtileri belde değil, bacakta ortaya çıkar. Bu yazının geri kalanında bu ayrımı adım adım anlatacağım. Konunun tamamını merak ediyorsanız Bel Fıtığı ve Bel Ağrısı Rehberi'ne bakabilirsiniz.

Bel Fıtığı Belirtileri Nelerdir?

Bel fıtığı her zaman şikâyet yapmaz; hiç ağrısı olmayan birçok kişinin MR'ında disk taşması görülebilir. Şikâyet yaptığında ise en sık görülen bel fıtığı belirtileri şunlardır:

• Bacağa yayılan ağrı: Belden kalçaya, uyluğun arkasına ya da yanına, çoğu zaman dizin altına, baldıra ve ayağa kadar inen ağrı. Genellikle tek bacakta olur.
• Bacak ağrısının bel ağrısından daha belirgin olması: Birçok kişi "belim o kadar ağrımıyor ama bacağım dayanılmaz" diye tarif eder.
• Uyuşma, karıncalanma, yanma: Bacağın ya da ayağın belirli bir bölgesinde, örneğin ayak sırtında ya da ayak dış kenarında.
• Öksürmek, hapşırmak ya da ıkınmakla artan bacak ağrısı.
• Oturmakla ve öne eğilmekle artan ağrı: Özellikle uzun süre oturduktan sonra kalkarken.
• Güç kaybı: Ayak bileğini yukarı kaldırmada, parmak ucunda ya da topukta yürümede zorlanma.
• Belin bir tarafa kayması: Ağrılı dönemde gövdenin bir yana eğik durması.

Bacağa yayılan bu ağrının adı siyatiktir. Siyatiğin ne olduğunu ve neden olduğunu Siyatik Ağrısı Nedir? yazısında ayrıntılı olarak anlattım.

Bel Fıtığı Başlangıcı: İlk Belirtiler Nasıl Olur?

Bel fıtığının başlangıcı çoğu zaman sinsi olur. Kişi önce yalnızca bel ağrısı hisseder: sabahları ya da uzun oturduktan sonra kalkarken belde tutulma, öne eğilirken zorlanma. Bazen bir yük kaldırırken ya da eğilip dönerken belde ani bir ağrı başlar ve "belim tutuldu" denir.

Günler ya da haftalar içinde ağrının karakteri değişebilir: kalçaya, sonra bacağa yayılmaya başlar. İlginç bir şekilde bacak ağrısı başladığında bel ağrısı azalabilir. Bunun nedeni, ağrının artık sinir kökünden kaynaklanmasıdır.

Her bel tutulması fıtığın başlangıcı değildir. Ancak bel ağrısına bacağa yayılan ağrı ya da uyuşma eklendiyse, bunun değerlendirilmesi gerekir.

Fıtık Ağrısı mı, Kas Ağrısı mı? Nasıl Ayırt Edilir?

Kesin ayrımı muayene yapar, ama aşağıdaki karşılaştırma hangi tarafa daha yakın olduğunuz konusunda fikir verebilir:

Kas ve Eklem Kaynaklı (Mekanik) Bel Ağrısına Daha Çok Uyanlar

• Ağrı belde ya da kalçada kalır, dizin altına inmez.
• Ağrı künt, sızlayıcı ya da gerginlik şeklindedir.
• Belirli hareketlerle artar, pozisyon değiştirmekle hafifler.
• Bacakta uyuşma, karıncalanma ya da güç kaybı yoktur.
• Kaslara basmakla hassasiyet olabilir.

Bel Fıtığı ve Sinir Kökü Kaynaklı Ağrıya Daha Çok Uyanlar

• Ağrı bacağa yayılır, sıklıkla dizin altına iner.
• Ağrı keskin, yanıcı, elektrik çarpması gibi ya da "ip gibi" tarif edilir.
• Bacakta uyuşma, karıncalanma eşlik eder.
• Öksürmek, hapşırmak bacak ağrısını artırır.
• Bacak ağrısı bel ağrısından daha belirgindir.
• Muayenede sinir germe testleri ağrıyı ortaya çıkarabilir; kas gücü, refleks ya da his değişikliği olabilir.

Bu karşılaştırma bir tanı aracı değildir. Bacağa yayılan ağrının kalça eklemi sorunları, damar hastalıkları ve sinirlerin başka bir noktada sıkışması gibi başka nedenleri de olabilir.

Bel Fıtığı Ağrısı Nasıl Olur, Nereye Vurur?

Bel fıtığı ağrısı çoğu zaman şöyle tarif edilir: "Belimden başlayıp kalçamın arkasından bacağıma doğru inen, bazen yanan, bazen elektrik gibi çarpan bir ağrı." Ağrının nereye vurduğu, hangi seviyedeki diskin hangi sinir köküne bası yaptığına bağlıdır.

• En alttaki disk seviyeleri: Bel fıtıklarının büyük kısmı burada görülür. Ağrı genellikle kalçanın arkasına, uyluğun arka ya da yan yüzüne, baldıra ve ayağa vurur. Uyuşma ayak sırtında ya da ayağın dış kenarında hissedilebilir.
• Daha üst seviyeler: Ağrı uyluğun ön yüzüne ve dize yayılabilir.

MR raporlarında geçen seviye adlarının ve "bulging", "protrüzyon" gibi terimlerin ne anlama geldiğini MR'da Bulging, Protrüzyon ve Ekstrüzyon Ne Demek? yazısında anlattım.

Bel Fıtığı Belirtileri Sabah mı, Akşam mı Artar?

Bel fıtığı olan birçok kişi sabahları uyanınca belde tutukluk hisseder ve ilk adımlarda zorlanır. Diskler gece boyunca su tutar ve sabahları biraz daha "dolgun" olur; bu yüzden sabah saatlerinde öne eğilmek daha zorlayıcı olabilir. Gün içinde ise uzun süre oturmak ve öne eğik çalışmak bacak ağrısını artırabilir. Akşamüstü yorgunlukla artan bacak ağrısı da sık görülür.

Ağrının günün hangi saatinde arttığını not etmek değerlendirmede yararlıdır. Ancak sabahları uzun süren, hareketle belirgin şekilde azalan ve aylardır devam eden bel tutukluğu, özellikle genç yaşta başladıysa, iltihaplı bir romatizmal hastalığın da işareti olabilir; bu durumda hekim değerlendirmesi gerekir. Sabah ağrısı ve uyku pozisyonuyla ilgili ayrıntıları Sabah Uyanınca Bel Ağrısı yazısında anlattım.

Bel Fıtığına Benzeyen Diğer Durumlar

Bacağa yayılan her ağrı bel fıtığı değildir. Değerlendirmede şu durumlar da göz önünde bulundurulur:

• Kalça eklemi sorunları: Kasık ve uyluk önüne yayılan, kalçayı döndürmekle artan ağrı.
• Sakroiliak eklem ağrısı: Belin alt kısmında, kalçanın üst-arka bölgesinde, genellikle tek taraflı ağrı; dizin altına nadiren iner.
• Kalça arkasındaki kaslarla ilişkili ağrı: Uzun oturmakla artan kalça ve uyluk arkası ağrısı.
• Omurilik kanalı daralması: Yürürken bacaklarda artan ağrı ve yorgunluk, öne eğilince ya da oturunca rahatlama; daha çok ileri yaşlarda.
• Damar hastalıkları: Yürürken baldırda kramp tarzı ağrı, durunca geçme; özellikle sigara içenlerde ve diyabetlilerde.
• Böbrek kaynaklı ağrı: Yan ve bel ağrısı, idrarda yanma ya da kanama, ateş; hareketle değişmez.

Bu ayrımı yapmak muayenenin işidir. Belirtileriniz bu listedekilere daha çok uyuyorsa, hekiminizle bunu konuşun.

Bel Fıtığı Nasıl Anlaşılır?

Bel fıtığının tanısı hekim tarafından hikâye ve muayeneyle konur. Muayenede şunlara bakılır:

• Bacak kaslarının gücü (ayak bileğini kaldırma, parmak ucunda durma gibi)
• Diz ve aşil refleksleri
• Bacak ve ayakta his muayenesi
• Sinir germe testleri: Sırtüstü yatarken dizi düz bacağın kaldırılması bacak ağrısını ortaya çıkarıyorsa, sinir kökünün etkilendiğine dair ipucu verir.

MR, hekim gerekli gördüğünde istenir. Uyarı belirtisi olmayan bel ağrısında çoğu zaman ilk aşamada gerekmez. MR'da görülen bir fıtık, ancak şikâyetler ve muayene bulgularıyla uyumluysa anlam taşır.

Acil Belirtiler: Beklemeden Hekime Gidin

Bel fıtığı belirtilerinin çoğu beklenebilir ve zaman içinde hafifler. Ancak aşağıdakiler acil değerlendirme gerektirir:

• İdrar yapmada ya da dışkılamada yeni başlayan zorluk veya kontrol kaybı
• Makat, genital bölge ya da iç bacaklarda uyuşma
• Bir ya da iki bacakta hızla artan güç kaybı, ayağın sürünmesi
• İki bacakta birden yayılan ağrı ve uyuşma

Ateş, açıklanamayan kilo kaybı, kanser öyküsü, travma sonrası başlayan ağrı ya da geceleri dinlenmekle geçmeyen ağrı varsa da en kısa sürede hekime başvurun.

Bel Fıtığı Belirtileri Varsa Ne Yapmalı?

Uyarı belirtisi yoksa ilk günlerde yapılabilecekler şunlardır:

• Uzun süre yatmayın: Ağrının izin verdiği ölçüde günlük hareketlere devam edin. Kısa ve sık yürüyüşler çoğu kişiye iyi gelir.
• Ağrıyı artıran pozisyonları fark edin: Uzun oturmak, öne eğilmek ya da yük kaldırmak bacak ağrınızı artırıyorsa bunları geçici olarak azaltın.
• Rahatlatan pozisyonu bulun: Sırtüstü dizler bükülü ya da yan yatıp dizlerin arasına yastık koyarak yatmak birçok kişiyi rahatlatır.
• İlaçları hekim önerisiyle kullanın.

Bu dönemde nelerden kaçınmanız gerektiğini Bel Fıtığında Yapılmaması Gereken Hareketler yazısında, ameliyatsız tedavi seçeneklerini ise Bel Fıtığında Ameliyatsız Tedavi yazısında anlattım.

Fizyoterapi Değerlendirmesinde Neye Bakılır?

Fizyoterapi değerlendirmesi tanı koymak için değil, şikâyetin hareketle ilişkisini anlamak için yapılır. Ağrının hangi hareketlerle arttığı ve hangileriyle azaldığı, bacak belirtilerinin seyri, kas gücü, his ve refleks muayenesi, belin, kalçanın ve sırtın hareketliliği incelenir. Acil ya da hekim değerlendirmesi gerektiren belirtiler sorgulanır; böyle bir durumdan şüphelenilirse tedaviye başlanmadan önce hekime yönlendirme yapılır.

Bandırma'daki klinikte bel fıtığı ve bel ağrısı şikâyetlerini nasıl değerlendirdiğimi Bel ve Boyun Sağlığı sayfasında anlattım.