Siyatik Ağrısı Nedir, Bacağa Vuran Ağrı Ne Zaman Ciddidir?

Siyatik Nedir?

Siyatik sinir, vücudun en kalın ve en uzun siniridir. Belin alt kısmından çıkan sinir köklerinin birleşmesiyle oluşur; kalçanın arkasından geçerek uyluğun arka yüzü boyunca aşağı iner ve dizin arkasında dallara ayrılarak bacağın alt kısmına ve ayağa ulaşır.

"Siyatik" kelimesi günlük dilde bir hastalığın adı gibi kullanılsa da, aslında bir belirtinin tarifidir: bu sinir yolu boyunca, belden kalçaya ve bacağa yayılan ağrı. Yani siyatik, "neden"i değil, "ne hissedildiğini" anlatır. Asıl soru, bu ağrıya neyin yol açtığıdır.

Siyatik Ağrısı Neden Olur?

Siyatik ağrısının en sık nedeni, bel bölgesinde bir sinir kökünün bası altında kalması ya da tahriş olmasıdır. Halk arasında "siyatik sinir sıkışması" olarak bilinen durum çoğu zaman budur. Başlıca nedenler şunlardır:

• Bel fıtığı: En sık neden. Disk içeriğinin taşarak sinir köküne bası yapması ya da çevresinde iltihabi bir tepki oluşturması. Bel fıtığının diğer belirtilerini Bel Fıtığı Belirtileri Nelerdir? yazısında anlattım.
• Omurilik kanalı ya da sinir çıkış deliklerinin daralması: Özellikle ileri yaşlarda, yürürken bacaklarda artan ağrı ve yorgunlukla kendini gösterebilir.
• Bel kayması: Omurun kayması sinir köklerinin geçtiği alanı daraltabilir.
• Kalça bölgesindeki kaslarla ilişkili sıkışmalar: Daha nadir görülür ve diğer nedenler değerlendirildikten sonra akla gelir.
• Nadir ama ciddi nedenler: Enfeksiyon, tümör ve travma. Bu durumlar hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Siyatik Belirtileri

Siyatik sinir sıkışması belirtileri kişiden kişiye değişse de çoğu zaman şöyle tarif edilir:

• Belden ya da kalçadan başlayıp uyluğun arkasından aşağı inen, sıklıkla dizin altına, baldıra ve ayağa uzanan ağrı
• Ağrının keskin, yanıcı, elektrik çarpması gibi ya da "ip çekiliyormuş gibi" olması
• Genellikle tek bacakta olması
• Bacakta ya da ayakta uyuşma, karıncalanma, iğnelenme
• Öksürmek, hapşırmak, ıkınmakla artan bacak ağrısı
• Uzun oturmakla artan, kalkıp yürümekle bazen hafifleyen ağrı
• Bazı kişilerde bacakta güçsüzlük: ayağı kaldırmada, parmak ucunda ya da topukta yürümede zorlanma

Siyatik ağrısında bacak ağrısı çoğu zaman bel ağrısından daha belirgindir. Birçok kişi "belim o kadar ağrımıyor ama bacağım çok kötü" der.

Bacak Uyuşması Her Zaman Siyatik mi?

Hayır. Bacak uyuşmasının pek çok nedeni vardır: diyabete bağlı sinir hasarı, B12 eksikliği, damar hastalıkları, dizin dış yanında sinirin sıkışması ve başka nörolojik durumlar. Özellikle iki ayakta birden, çorap gibi başlayan uyuşma, belden kaynaklanan siyatikten farklı bir tabloya işaret edebilir ve hekim değerlendirmesi gerektirir.

Bacağa Vuran Ağrı Ne Zaman Ciddidir?

Siyatik ağrısı çoğu zaman zaman içinde hafifler. Ancak aşağıdaki belirtiler acil değerlendirme gerektirir; bunlardan biri varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun:

• İdrar yapmada ya da dışkılamada yeni başlayan zorluk veya kontrol kaybı
• Makat, genital bölge ve iç bacaklarda uyuşma
• Bacakta hızla artan güç kaybı, ayağın sürünmesi, yürürken ayağın takılması
• İki bacakta birden ağrı ve uyuşma

Şu durumlarda ise en kısa sürede hekime başvurun: ateşle birlikte bel ve bacak ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı, kanser öyküsü, düşme ya da kaza sonrası başlayan ağrı, geceleri dinlenmekle geçmeyen ve giderek artan ağrı. Ayrıca bacakta şişlik, kızarıklık ve ısı artışıyla birlikte giden baldır ağrısı damar kaynaklı olabilir; bu durumda da beklemeden hekime gidin.

Siyatik mi, Piriformis Sendromu mu?

Kalçanın derininde bulunan piriformis kası, siyatik sinirin hemen yakınından geçer. Bu kasla ilişkili bir sıkışmanın bacağa yayılan ağrıya yol açabildiği düşünülür ve "piriformis sendromu" olarak adlandırılır. Ancak bu tablo, belden kaynaklanan siyatiğe göre çok daha nadirdir ve tanısı tartışmalıdır.

Piriformis kaynaklı ağrıda ağrı genellikle kalçada belirgindir, uzun oturmakla artar ve bel hareketleriyle pek değişmez. Belden kaynaklanan siyatikte ise bel hareketleri, öksürme ve hapşırma bacak ağrısını etkiler. Bu ayrımı muayene yapar. "Piriformis germe" hareketlerini, belden kaynaklanan bir siyatikte bacak ağrınızı artırdığı hâlde sürdürmeyin.

Hamilelikte Siyatik Ağrısı

Hamilelikte bel ve kalça ağrısı sık görülür ve bazen bacağa yayılabilir. Bu ağrıların çoğu leğen kemiği eklemleriyle ilişkilidir; gerçek siyatik daha nadirdir. Hamilelikte bacağa yayılan ağrıda önce kadın doğum hekiminize başvurun. Ayrıntılar için Hamilelikte ve Doğum Sonrası Bel Ağrısı yazısına bakabilirsiniz.

Siyatik Ağrısında Uyku

Siyatik ağrısı geceleri uykuyu bölebilir. Yan yatıp dizlerin arasına yastık koymak, sırtüstü yatıp dizlerin altına yastık koymak birçok kişiyi rahatlatır. Ağrılı bacağın üstte olduğu yan yatış pozisyonu çoğu zaman daha iyi tolere edilir. Geceleri dinlenmekle geçmeyen, giderek artan ve uyutmayan ağrı ise hekim değerlendirmesi gerektirir.

Siyatik Ağrısı Ne Kadar Sürer?

Siyatik ağrısının seyri kişiden kişiye değişir. Araştırmalar, bel fıtığına bağlı siyatik ağrısının birçok kişide haftalar içinde belirgin şekilde azaldığını gösteriyor. Bazı kişilerde ağrı daha uzun sürebilir ya da ataklar hâlinde tekrarlayabilir. Ağrının azalmaması, artması ya da güç kaybının eklenmesi, değerlendirmenin yeniden yapılması gerektiğini gösterir.

Siyatik Ağrısına Ne İyi Gelir?

Uyarı belirtisi yoksa, siyatik ağrısında birçok kişiye iyi gelen yaklaşımlar şunlardır:

Aktif Kalmak

Uzun süre yatmak yerine ağrının izin verdiği ölçüde günlük hareketlere devam etmek. Kısa ve sık yürüyüşler çoğu kişi için iyi tolere edilir.

Rahatlatan Pozisyonları Bulmak

Sırtüstü yatıp dizleri bükmek ya da bacakları bir sandalyenin üzerine uzatmak, yan yatıp dizlerin arasına yastık koymak birçok kişiyi rahatlatır. Bazı kişiler ise yüzüstü yatarak rahatlar. Hangi pozisyonun size iyi geldiğini fark etmek, değerlendirmede değerli bir bilgidir.

Uzun Oturmayı Bölmek

Oturmak siyatik ağrısını artırıyorsa sık sık kalkın, birkaç adım atın. İş yerinde bunu bir hatırlatıcıyla alışkanlık hâline getirebilirsiniz.

Egzersiz

Ağrıyı azaltan yönde yapılan nazik hareketler, siyatik ağrısında programın temelidir. Hangi yönün size uygun olduğu değerlendirmeyle bulunur; bacak ağrısını artıran hareketler bırakılır. Başlangıç egzersizlerini Bel Fıtığı İçin Evde Yapılabilecek 7 Egzersiz yazısında anlattım.

Sıcak ya da Soğuk Uygulama

Bele uygulanan ılık ya da soğuk kompres bazı kişilerde kısa süreli rahatlama sağlar.

Hekim Tarafından Değerlendirilen Seçenekler

Ağrı kesici ve diğer ilaçlar, sinir kökü çevresine yapılan enjeksiyonlar ve gerekli durumlarda cerrahi, hekimin değerlendirip karar verdiği seçeneklerdir. Bu seçeneklerin ayrıntılarını Bel Fıtığında Ameliyatsız Tedavi yazısında anlattım.

Siyatik Ağrısında Yapılmaması Gerekenler

• Günlerce yatmak
• Bacak ağrısını artıran hareketlerde ısrar etmek
• İnternette gördüğünüz "siyatik germe" hareketlerini, bacak ağrınızı artırdığı hâlde sürdürmek; sinir dokusu germeye kaslar kadar iyi yanıt vermez
• Kalçaya ya da bele sert masaj ve bastırma uygulamak
• Güç kaybını ya da acil belirtileri beklemek

Fizyoterapide Siyatik Ağrısı Nasıl Değerlendirilir?

Değerlendirmede ağrının hangi hareketlerle arttığı ve azaldığı, bacak belirtilerinin seyri, kas gücü, refleksler, his muayenesi ve sinir germe testleri incelenir. Belin, kalçanın ve sırtın hareketliliği de değerlendirilir. Acil ya da hekim değerlendirmesi gerektiren belirtiler sorgulanır; varsa MR ve hekim raporları birlikte gözden geçirilir. MR raporunda gördüğünüz terimlerin anlamı için MR'da Bulging, Protrüzyon ve Ekstrüzyon Ne Demek? yazısına bakabilirsiniz.

Bulgulara göre ağrıyı azaltan yönde egzersizler, sinir hareketliliğine yönelik nazik çalışmalar, manuel terapi ve günlük hayata dair öneriler bir arada kullanılabilir. Program, bacak ağrısının seyrine göre seanslar boyunca güncellenir.

Bel fıtığı ve siyatiğin genel tablosu için Bel Fıtığı ve Bel Ağrısı Rehberi'ne, Bandırma'daki klinikte uyguladığım yaklaşım için Bel ve Boyun Sağlığı sayfasına bakabilirsiniz.