Hamilelikte ve Doğum Sonrası Bel Ağrısı

Önce Önemli Bir Not

Hamilelik ve doğum sonrası dönemde yaşanan her bel ağrısında ilk adres kadın doğum hekiminizdir. Bu dönemde yapılacak her egzersiz ve uygulama için hekiminizin onayını almanız gerekir. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla yazılmıştır ve hekiminizin size özel önerilerinin yerine geçmez. İlaç kullanımı konusunda yalnızca hekiminizin önerilerine uyun.

Hamilelikte Bel Ağrısı Neden Olur?

Hamilelikte bel ve leğen kemiği bölgesinde ağrı, anne adaylarının büyük bir kısmının yaşadığı bir şikâyettir. Bunun birkaç nedeni vardır:

• Ağırlık merkezinin değişmesi: Karın büyüdükçe vücudun ağırlık merkezi öne kayar. Dengeyi korumak için bel daha fazla içe doğru kavis yapar ve bel kasları daha fazla çalışır.
• Hormonal değişiklikler: Hamilelikte salgılanan hormonlar, doğuma hazırlık olarak leğen kemiği eklemlerini ve bağları gevşetir. Bu gevşeme, eklemlerin daha az dengeli çalışmasına ve ağrıya yol açabilir.
• Karın kaslarının gerilmesi: Karın kasları uzar ve gövdeyi destekleme kapasiteleri azalır.
• Kilo artışı: Bel ve leğen kemiği eklemlerinin taşıdığı yük artar.
• Uyku ve duruş: Hamileliğin ilerleyen dönemlerinde rahat bir uyku pozisyonu bulmak zorlaşır.

Bel Ağrısı mı, Leğen Kemiği Ağrısı mı?

Hamilelikte "bel ağrısı" olarak tarif edilen şikâyetlerin bir kısmı aslında leğen kemiği eklemlerinden kaynaklanır. Belin alt kısmında, kalçanın üst-arka bölgesinde, bazen kasıkta ya da kasık kemiğinin önünde hissedilen; yürürken, merdiven çıkarken, tek ayak üzerinde dururken ya da yatakta dönerken artan ağrı bu gruba daha çok uyar. Değerlendirmede bu ayrım, önerilerin şeklini değiştirir.

Hamilelikte Bel Ağrısı Ne Zaman Tehlikelidir?

Hamilelikte bel ağrısının çoğu kas-iskelet sistemi kaynaklıdır. Ancak bazı durumlar beklemeden değerlendirilmelidir. Aşağıdakilerden biri varsa vakit kaybetmeden kadın doğum hekiminize ya da acil servise başvurun:

• Düzenli aralıklarla gelen, giderek artan, kasılma tarzında bel ve karın ağrısı (özellikle doğum zamanından önce)
• Vajinal kanama, sıvı gelmesi ya da akıntıda değişiklik
• Ateş, idrarda yanma, yan ağrısı (idrar yolu ya da böbrek enfeksiyonu belirtisi olabilir)
• Bebek hareketlerinde belirgin azalma
• Bacaklarda güç kaybı, idrar ya da dışkı kontrolünde değişiklik, oturma bölgesinde uyuşma
• Bir bacakta şişlik, kızarıklık, ağrı ve ısı artışı
• Düşme ya da darbe sonrası başlayan ağrı

Hamilelikte Bel Fıtığı

Hamilelikte bel fıtığı, bel ağrısının diğer nedenlerine göre daha nadir görülür. Daha önce bel fıtığı olan kadınlarda hamilelikte şikâyetler artabilir. Bacağa, özellikle dizin altına yayılan ağrı, uyuşma ve karıncalanma varsa bunu kadın doğum hekiminize bildirmeniz önemlidir. Hamilelikte görüntüleme yöntemlerinin seçimi ve tedavi kararları, anne ve bebeğin güvenliği gözetilerek hekimler tarafından verilir.

Bel fıtığının genel belirtilerini Bel Fıtığı Belirtileri Nelerdir? yazısında, bacağa yayılan ağrıyı Siyatik Ağrısı Nedir? yazısında anlattım.

Hamilelikte Bel Ağrısına Ne İyi Gelir?

Araştırmalar, hamilelikte hekim onayıyla yapılan egzersizin bel ve leğen kemiği ağrısını azaltmaya yardımcı olabildiğini gösteriyor. Kadın doğum hekiminizin onayıyla şunları deneyebilirsiniz:

Hareket ve Egzersiz

• Yürüyüş: Hamilelikte en kolay uygulanabilen ve çoğu kişi tarafından iyi tolere edilen aktivitelerden biri.
• Suda egzersiz ve yüzme: Su, eklemlerin taşıdığı yükü azaltır; birçok anne adayı suda rahatlar.
• Hamileliğe uygun egzersiz programları: Hamilelik dönemine uygun pilates ve yoga gibi programlar, bu alanda eğitimli kişilerce yürütüldüğünde yararlı olabilir.
• Dört ayak pozisyonunda nazik hareketler: Kedi-deve hareketi gibi nazik hareketler, karın ağırlığını bel üzerinden alarak rahatlatabilir.

Hamileliğin ilerleyen döneminde uzun süre sırtüstü yatarak yapılan egzersizlerden kaçınılması önerilir. Hangi egzersizlerin size uygun olduğunu hekiminizle konuşun.

Günlük Hayat

• Uzun süre ayakta kalmayı bölün; ayakta dururken bir ayağınızı alçak bir basamağa koyun.
• Otururken sırtınızı destekleyin, belinize küçük bir yastık koyun.
• Yerden bir şey alırken belden değil, dizlerinizi bükerek eğilin; ağır yük kaldırmaktan kaçının.
• Düz ve destekli ayakkabılar giyin.
• Yatakta dönerken dizlerinizi birbirine yakın tutarak tek parça dönün; bu, leğen kemiği ağrısını azaltabilir.

Uyku

Hamileliğin ilerleyen döneminde yan yatmak, dizlerin arasına ve karnın altına yastık koymak birçok anne adayını rahatlatır. Uzun hamilelik yastıkları da bu amaçla kullanılabilir. Uyku pozisyonu ve kalkış tekniği için Sabah Uyanınca Bel Ağrısı yazısındaki öneriler bu dönemde de işe yarar.

Destek Kemerleri

Leğen kemiği ağrısında hamilelik destek kemerleri bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir. Kullanmadan önce hekiminize danışın.

Doğum Sonrası Bel Ağrısı

Doğumdan sonra bel ağrısı birçok annede devam edebilir ya da yeni başlayabilir. Bunun nedenleri arasında hamilelikte gevşeyen bağların ve gerilen karın kaslarının toparlanmasının zaman alması, bebek bakımıyla gelen sürekli eğilme ve kaldırma, emzirme pozisyonları ve uykusuzluk sayılabilir.

Emzirirken ve Bebek Bakarken

• Emzirirken bebeği memeye doğru eğilerek değil, bebeği yastıklarla göğüs hizanıza kaldırarak besleyin; sırtınızı destekleyin, ayaklarınızı yere ya da alçak bir basamağa koyun.
• Alt değiştirmeyi yere eğilerek değil, bel hizasındaki bir yüzeyde yapın.
• Bebeği beşikten ya da yerden alırken dizlerinizi bükün, bebeği vücudunuza yakın tutun.
• Puset ve bebek arabasının sapını belinizi eğmeyecek yüksekliğe ayarlayın.
• Bebek taşıma kanguruları, bebeği gövdenize yakın ve yüksekte tuttuğunda yükü daha iyi dağıtır.

Sezaryen Sonrası Bel Ağrısı

Sezaryen sonrasında karın bölgesindeki iyileşme süreci, gövdeyi destekleyen kasların çalışmasını geçici olarak etkileyebilir. Yatakta dönerken ve kalkarken yana dönerek kalkmak, öksürürken karnı bir yastıkla desteklemek yükü azaltır. Hareket ve egzersize ne zaman başlayabileceğinizi mutlaka hekiminizle konuşun. Epidural ya da spinal anestezi sonrası iğne yerinde kısa süreli hassasiyet olabilir; geçmeyen, artan ya da ateşle birlikte olan ağrıda hekiminize başvurun.

Doğum Sonrası Egzersize Dönüş

Doğum sonrası egzersize dönüş, doğum şekline ve kişinin durumuna göre hekim tarafından planlanmalıdır. Genellikle nefes çalışması, pelvik taban kaslarının çalıştırılması ve kısa yürüyüşlerle başlanır; karın ve gövde kaslarına yönelik egzersizler kademeli olarak eklenir. Karın kaslarında belirgin ayrılma, idrar kaçırma ya da pelvik bölgede ağırlık hissi varsa bunu hekiminizle konuşun; bu durumlar özel bir değerlendirme gerektirebilir.

Hamilelikte Bel Ağrısını Önlemek Mümkün mü?

Hamilelikte bel ağrısını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmaya yardımcı olabilecek adımlar var. Hamilelikten önce ve hamilelik boyunca, hekim onayıyla düzenli fiziksel aktivite sürdürmek, gövde ve kalça kaslarını güçlü tutmak araştırmalarda bel ve leğen kemiği ağrısıyla daha az ilişkili bulunmuştur. Gün içinde uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, ağır yük kaldırmamak, iyi bir uyku düzeni kurmak ve kilo artışını hekiminizin önerdiği sınırlar içinde tutmak da bu dönemde belinizi korumanıza yardımcı olur.

Daha önce bel fıtığı ya da uzun süren bel ağrısı yaşadıysanız, hamilelik planlarken ya da hamileliğin başında bunu kadın doğum hekiminizle konuşmanız, sürecin buna göre planlanmasını sağlar.

Fizyoterapi Bu Dönemde Nasıl Yardımcı Olabilir?

Kadın doğum hekiminizin onayıyla yapılan fizyoterapi değerlendirmesinde ağrının bel mi yoksa leğen kemiği kaynaklı mı olduğu, hangi hareketlerle arttığı, duruş ve günlük hayat alışkanlıkları incelenir. Bulgulara göre hamileliğe ya da doğum sonrası döneme uygun egzersizler, günlük hayat önerileri ve uygun durumlarda nazik manuel uygulamalar planlanabilir. Günlük hayatta dikkat edilecek genel noktaları Bel Fıtığında Yapılmaması Gereken Hareketler yazısında, başlangıç egzersizlerini Bel Fıtığı İçin Evde Yapılabilecek 7 Egzersiz yazısında bulabilirsiniz; bu dönemde bu egzersizlerin hangilerinin size uygun olduğunu hekiminizle konuşun.

Bel ağrısının genel tablosu için Bel Fıtığı ve Bel Ağrısı Rehberi'ne, Bandırma'daki klinikte uyguladığım yaklaşım için Bel ve Boyun Sağlığı sayfasına bakabilirsiniz.