MR'da "Bulging", "Protrüzyon", "Ekstrüzyon" Ne Anlama Gelir?

Önce En Önemli Cümle

MR raporu, belinizin bir fotoğrafıdır; ağrınızın hikâyesi değildir. Hiç bel ağrısı olmayan kişilerde yapılan çalışmalar, disk taşmalarının, disklerde su kaybının ve yaşla ilişkili diğer değişikliklerin oldukça sık görüldüğünü ve bu bulguların yaşla birlikte arttığını gösteriyor. Yani raporunuzda bir bulgu olması, ağrınızın o bulgudan kaynaklandığı anlamına gelmez.

Bir MR bulgusunun anlamı, ancak şikâyetleriniz ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkar. Bu değerlendirmeyi ve tanıyı hekim yapar. Bu yazı, raporunuzdaki terimleri anlamanıza yardımcı olmak için yazıldı; raporunuzu yorumlamak için değil. Bel fıtığının genel tablosu için Bel Fıtığı ve Bel Ağrısı Rehberi'ne bakabilirsiniz.

Disk Nedir? Kısa Bir Hatırlatma

Omurların arasında yük dağıtan ve hareketi sağlayan diskler bulunur. Bel bölgesinde beş omur ve bunların arasında, en alttaki kuyruk sokumu bağlantısıyla birlikte beş disk vardır. Her diskin dışında sağlam, katmanlı bir halka (anulus fibrozus), ortasında ise jöle kıvamında bir çekirdek (nükleus pulpozus) vardır. Raporlardaki terimlerin çoğu, bu diskin şeklinin ve konumunun nasıl değiştiğini tarif eder.

Seviye Adları: L4-L5, L5-S1 Ne Demek?

Bel omurları yukarıdan aşağı L1'den L5'e kadar numaralandırılır; "L" bel (lomber) bölgesini gösterir. L5'in altında kuyruk sokumu kemiğinin üst kısmı (sakrum) başlar ve ilk parçası S1 olarak adlandırılır. Raporda "L4-L5" ya da "L5-S1" yazması, bulgunun hangi iki omur arasındaki diskte olduğunu gösterir.

Bel fıtıklarının büyük çoğunluğu en alttaki iki seviyede, yani L4-L5 ve L5-S1'de görülür; çünkü bu seviyeler en fazla yükü ve hareketi taşır. Bu seviyelerdeki fıtıklar çoğu zaman kalçaya, uyluğun arkasına, baldıra ve ayağa yayılan ağrıyla ilişkilidir. Bacağa yayılan ağrının ayrıntılarını Siyatik Ağrısı Nedir? yazısında anlattım.

Bulging Ne Demek?

Bulging (Türkçe raporlarda "bombeleşme" ya da "diffüz bulging" olarak da geçer), diskin çevresinin geniş bir bölümünde, genellikle simetrik ve hafif şekilde omur sınırlarının dışına taşmasıdır. Teknik olarak bulging bir fıtık türü sayılmaz; diskin genel olarak hafifçe "şişkin" görünmesidir.

Bulging yaşla birlikte çok sık görülen bir bulgudur ve ağrısı olmayan birçok kişinin MR'ında da bulunur. Raporunuzda yalnızca bulging yazıyorsa, bu tek başına ciddi bir sorun anlamına gelmez. Bulgunun önemi, eşlik eden şikâyetlere ve diğer bulgulara bağlıdır.

Protrüzyon Nedir?

Protrüzyon, diskin çevresinin daha sınırlı bir bölümünde, belirli bir noktada dışarı taşmasıdır. Taşan kısmın tabanı, taşan kısmın kendisinden daha geniştir; bir tepecik gibi düşünebilirsiniz. Protrüzyon bir fıtık türüdür ve halk arasında "bel fıtığı" denince en sık kastedilen bulgulardan biridir.

Protrüzyon da ağrısı olmayan kişilerde sık görülebilir. Bir sinir köküne temas edip etmediği ve şikâyetlerle uyumlu olup olmadığı, bulgunun anlamını belirler.

Ekstrüzyon Nedir?

Ekstrüzyon, taşan disk parçasının tabanının, taşan kısmın kendisinden daha dar olduğu, daha belirgin bir taşmadır; bir mantar ya da diş macunu tüpünden sıkılmış bir damla gibi düşünebilirsiniz. Ekstrüzyon, sinir köküne bası yapma ve bacak belirtilerine yol açma açısından daha sık anlam taşıyan bir bulgudur.

İlginç bir bilgi: Araştırmalar, büyük ve dışarı taşmış fıtıkların, yani ekstrüzyon ve sekestrasyonların, zaman içinde vücut tarafından kendiliğinden küçültülme olasılığının daha yüksek olduğunu gösteriyor. Bu yüzden "ekstrüzyon" kelimesi tek başına ameliyat anlamına gelmez.

Sekestrasyon Nedir?

Sekestrasyon, taşan disk parçasının diskten tamamen ayrılarak serbest kalmasıdır. Halk arasında "fıtık patlaması" denen durum çoğu zaman ekstrüzyon ya da sekestrasyonu anlatır. Belirtiler şiddetli olabilir; ancak bu parçaların da zaman içinde küçülebildiği bilinmektedir. Ameliyat kararı yine bulgunun adına değil, şikâyetlere ve muayene bulgularına göre hekim tarafından verilir.

Raporda Sık Geçen Diğer Terimler

• Disk dejenerasyonu: Diskin su içeriğinin azalması, yüksekliğinin düşmesi. MR'da diskin "koyulaşması" olarak görülür. Yaşla birlikte çok sık görülen, çoğu zaman olağan bir bulgudur.
• Anüler yırtık (anüler fissür): Diskin dış halkasındaki ince bir çatlak. Ağrısı olmayan kişilerde de sık görülür.
• Foraminal / ekstraforaminal: Fıtığın, sinir kökünün omurgadan çıktığı delik (foramen) içinde ya da dışında olduğunu gösterir.
• Santral / parasantral: Fıtığın kanalın ortasında mı, bir yana yakın mı olduğunu gösterir.
• Sinir köküne bası / temas: Fıtığın bir sinir köküne değdiğini ya da onu ittiğini tarif eder. Şikâyetlerinizin hangi bacakta ve nerede olduğuyla birlikte değerlendirilir.
• Spinal stenoz / kanal daralması: Omurilik kanalının ya da sinir çıkış deliklerinin daralması.
• Faset eklem hipertrofisi: Omurların arkasındaki küçük eklemlerde yaşla ilişkili kalınlaşma.
• Modic değişiklikleri: Disklere komşu omur yüzeylerinde görülen sinyal değişiklikleri.
• Lomber lordozda azalma: Bel düzleşmesi.
• Spondilolistezis / anterolistezis: Bel kayması.

Son iki terimin ayrıntılarını Bel Düzleşmesi ve Bel Kayması yazısında anlattım.

Raporu Okurken En Sık Yapılan Hata

En sık yapılan hata, raporun ağrının şiddetini ya da ne yapılması gerektiğini anlattığını düşünmektir. Oysa:

• Çok sayıda bulgu yazan bir raporun sahibi hafif bir şikâyetle yaşayabilir.
• Neredeyse temiz bir rapor, şiddetli bir ağrıyla birlikte görülebilir.
• Raporda sol tarafta bir fıtık yazarken ağrı sağ bacakta olabilir; bu durumda o fıtık ağrının nedeni olmayabilir.

Rapordaki bulgular, şikâyetleriniz ve muayene bulgularıyla uyumlu olduğunda anlam kazanır. Bu yüzden raporu internette aratıp tek başınıza yorumlamak yerine sizi değerlendiren hekimle konuşmanız en doğrusudur. Raporu okurken kaygılanmanız çok doğal; ama kaygının çoğu zaman bulgunun kendisinden değil, terimlerin yabancılığından kaynaklandığını unutmayın.

MR Ne Zaman Gerekir?

Kılavuzlar, uyarı belirtisi olmayan bel ağrısında ilk aşamada rutin MR önermiyor. MR genellikle şu durumlarda hekim tarafından istenir: acil ya da ciddi bir nedene işaret eden belirtiler, ilerleyen güç kaybı, uygun tedaviye rağmen uzun süre geçmeyen bacak ağrısı ya da girişimsel bir tedavi veya ameliyat planlanması. Gereksiz yere çekilen bir MR, ağrısı olmayan kişilerde de görülen bulgular nedeniyle kaygıyı artırabilir.

Hekiminize Sorabileceğiniz Sorular

Raporunuzu hekiminizle konuşurken şu soruları sormanız, bulguların sizin için ne anlama geldiğini anlamanızı kolaylaştırır:

• Raporumdaki bulgulardan hangisi şikâyetlerimle uyumlu?
• Bir sinir köküne bası var mı, varsa hangi tarafta?
• Bu bulgular yaşıma göre beklenen değişiklikler mi?
• Hangi belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden size başvurmalıyım?
• Egzersiz ve fizik tedavi açısından dikkat etmem gereken bir şey var mı?

Kontrol MR'ı Gerekir mi?

Şikâyetleriniz azalıyorsa ve yeni bir belirti ortaya çıkmadıysa, rutin olarak kontrol MR'ı çekilmesi genellikle gerekmez. Çünkü önemli olan görüntünün değil, şikâyetlerinizin ve muayene bulgularınızın seyridir. Ağrınız geçtiği hâlde kontrol MR'ında fıtık hâlâ görülebilir; bu da başarısızlık anlamına gelmez. Kontrol görüntülemenin gerekip gerekmediğine, şikâyetlerin seyrine göre hekiminiz karar verir.

Raporunuzla Değerlendirmeye Geldiğinizde

Fizyoterapi değerlendirmesinde MR raporunuz, hekim değerlendirmesiyle birlikte göz önünde bulundurulur. Ancak program, rapordaki bulguların adına değil; ağrınızın hangi hareketlerle değiştiğine, bacak belirtilerinize, kas gücünüze ve günlük hayatınıza göre kurulur. Ameliyatsız tedavi seçeneklerini Bel Fıtığında Ameliyatsız Tedavi yazısında, belirtilerin neyi gösterdiğini Bel Fıtığı Belirtileri Nelerdir? yazısında bulabilirsiniz.

Bandırma'daki klinikte bel fıtığı ve bel ağrısı şikâyetlerini nasıl değerlendirdiğimi Bel ve Boyun Sağlığı sayfasında anlattım.